Прилеп (други форми: Parleap, Pirlepe и Perlepe) е град со 73 925 жители, зафаќа површина од 1 675 km2 лоциран во северниот дел на Пелагониската котлина, во јужниот дел на Република Македонија, до него се стасува преку магистралниот пат М5/Е65. Се наоѓа на 128 km (воздушна линија) од главниот град Скопје.

Прилеп е познат како “градот под Марковите Кули“ поради неговата близина до Кулите на легендарниот херој Крали Марко (во Прилеп нарекуван како Крале Марко).

Прилеп е одликуван со орден на народен херој на Југославија на 7 мај 1975, и е еден од осумте одликувани града во СФР Југославија со овој орден. Покрај тоа носители на овој орден се уште 14 лица кои потекнуваат од Прилеп и прилепско.

Прилеп е седиште на истоимената Општина Прилеп.

Потекло на името
Според Марко Цепенков до престолнината на Кралe Марко Варош почнале да се доселуваат луѓе и да градат куќи кои биле прилепени до ѕидините на Варош. Новиот град изгледал како ПРИЛЕПен на Варош па оттаму го добил името Прилеп.

Население
Градот Прилеп има поволна демографска слика, бидејќи бројот на неговото население бележи константен прираст од околу 1000 жители на секој попис. Според пописот од 2002 година, во Прилеп живеат 66.246 жители и тоа:

Македонци 61.320 92,56%
Роми 4.372 6,60%
Срби 151 0,22%
Турци 123 0,18%
Албанци 21 0,03%
Власи 16 0,02%
Бошњаци 17 0,02%
останати 226 0,34%
вкупно 66.246

Историја
Градот Прилеп и воопшто населби на подрачјето на поширокиот прилепски регион, датираат уште од антиката, како што е археолошкиот локалитет Стибера, кај селото Чепигово. Денешната местоположба на градот Прилеп потекнува од раниот среден век, кога Прилеп бил многу важен трговски и воено-стратегиски град. Токму во градот Прилеп, по катастрофалниот пораз на самуиловата војска во Беласичката битка, 1014 година, кога ги видел своите ослепени војници, царот Самиул починал од срцев удар. По смртта на Самуил 4 века подоцна, во 1371 година, Прилеп станал престолнина на средновековниот македонски феудален владетел Крале Марко (познат по своите надприродни сили и моќи, во народните преданија и приказни), кој и по доаѓањето на Турците се до неговата смрт во 1395 година владеел со Прилеп и поширокиот регион на западна и југо-западна Македонија. Со доаѓањето на Турците, Прилеп од високоразвиен трговски град, се преориентира кон селското производство особено на тутун. Во Прилеп во 1564/65 година ќе се случи и првиот поголем бунт на македонскиот народ кон неподносливата турска власт, кога незадоволните Мариовци, ќе направат голем протест, проследен со нереди пред судот во Прилеп. Во XIX век, во Прилеп учителствувал големиот македонски преродбеник и собирач на народно творештво Димитар Миладинов, заедно со својот помошник Рајко Жинзифов и токму во овој период во контакт со Миладинов, Марко Цепенков (роден прилепчанец) ќе ја прифати идејата на преродбеникот за собирање на македонското народно творештво. Илинденското востание ќе има силен одглас во прилепско, а со борбите раководеле познатите прилепски војводи Петар Ацев и Крсто Гермов-Шаќир војвода. По Балканските војни и поделбата на Македонија, Прилеп крајно разурнат и разорен ќе влезе во рамките на кралството Југославија. Во Втората светска војна, токму во Прилеп на 11.10.1941 година со нападот на бугарската полициска станица ќе започне антифашистичкото народно востание против окупаторската власт. Поради големиот број на борци и жртви, кои Прилеп ги дал во Втората светска војна, градот по војната го добил епитетот „град херој“.

Стопанство
Прилеп е центар на производство на високо квалитетен тутун и цигари, метало преработувачка, електронска, дрвна, текстилна, прехрамбена и мермерна индустрија (рудникот “Сивец“).

Тутунот е еден од Прилепските традиционални култури што успева во Македонската клима. Многу од големите светски производители на цигари го користат Прилепскиот тутун откако ќе се обработи во нивните локални фабрики. Кога во Прилеп бил основан Институтот за Тутун за креирање на нови видови тутун, тоа било прв пример за примена на генетиката во земјоделството на Балканот. Повеќето жители на Прилеп опстојуваат со производство на тутун, кој потоа се откупува од Тутунскиот Комбинат во Прилеп.

Покрај тутуно-производството во Прилеп, од големите индустриски претпријатија работат и Прилепската пиварница, мермерниот комбинат, индустријата за висока технологија „Микросам“ кој е позната во светот по големиот број произведени роботи и разни технолошки изуми, повеќе фабрики за мебел, градежни материјали и воена опрема.

Образование

Високо образование

Средни училишта
Гимназија "Мирче Ацев"
СОЕПТУ "Кузман Јосифовски Питу"
СОУ "Ѓорче Петров"
СОУ "Ристе Ристески - Ричко"
СУ "Орде Чопела"

Основни училишта
ОУ "Блаже Коневски"
ОУ "Гоце Делчев"
ОУ "Добре Јовановски"
ОУ "Кире Гавриловски Јане"
ОУ "Климент Охридски"
ОУ "Кочо Рацин"
ОУ "Рампо Левката"

ОУ "Кирил и Методиј" - Канатларци
ОУ "Круме Волпароски" - Тополчани
ОУ "Петре Глигуровски" - Црнилиште
ОУ "Страшо Пинџур" - Мало Коњари

Културата
Институт за Старословенска Култура - ИСК генерално се занимава со етногенезета на старите Словени, преку истражувањата на археолозите, историчарите на уметност, етнолозите, лингвистичарите и други помошни историски науки. Формиран е како Центар за истражување на Старословенската Култура при Музејот на град Прилеп, а во 1980 година се осамостојува како Институција од научен карактер. Негов основач е тогашниот директор на Музејот на град Прилеп - Проф. д-р. Бошко Бабиќ, а подоцна и негов директор од 1980 година.
Центар за Современа Ликовна Уметност (ЦСЛУ) - Уметничка Колонија, којашто секоја година (во летниот период во месеците Јули и Август) се одржува во центарот на градот Прилеп, за време на Прилепското Културно Лето. Основана е во 1957 година, од страна на историчарот на уметност и археолог - Проф. д-р. Бошко Бабиќ (директор на ЦСЛУ до 1981 година, а потоа и нејзин доживотен почесен претседател), по негова иницијатива и исто така по иницијатива на неговиот пријател и долгогодишен соработник на ЦСЛУ - академскиот сликар Ристо Лозановски. Уметничката Колонија е една од најстарите во Југоисточна Европа, а е најстара на Балканот. Секоја година, се одржуваат, редовни четири работилници: Интернационалната Сликарска Колонија (започната 1957 год.), Интернационален Скулпторски Симпозиум "Мермер" (1963 год.), Интернационално Студио за Пластика во Дрво (1971) и Интернационално Ателје за Скулптура во Метал (1984). Периодично се одржуваат и други работилници, како: Уметничка Фотографија, Керамика, Витраж, Мозаик,Графика, а од 2005 година и Студиото за Пластика во Пластика, основано по инцијатива на директорот на ЦСЛУ Диме Јанески (на функција од 1981 година па се' до денес) и академскиот скулптор - Предраг Јаневски.
Македонски Театарски Фестивал "Војдан Чернодрински" - кој се одржува во чест на првиот модерен македонски автор на драми, Војдан Чернодрински, кој бил роден во село Селци, Струшко во 1875 год. Основан е во 1965 година, од страна на познати македонски актери, кои ја дале целата нивна поддршка, како што се: Нада Гешоска, Димче Гешоски, режисерот Мирко Стефаноски и други. Овој Театарски Фестивал е најголемиот и најзначајниот за македонската театарска дејност, како и пошироко на Балканот, чии признанија се од голема важност во животот на актерите. Се одржува секоја година, во првата недела од месецот Јуни.
Манастирот во Зрзе и манастирот “Св. Архангел Михаил“, кои имаат фрески од XII и XIV век, се значајни знаменитости на културата во Прилеп.
Исто така е важен манастирот “Трескавец“, кој се наоѓа на падините под врвот Златоврв и каде се снимени дел од сцените на филмот “Пред дождот“ на Милчо Манчевски.

Уметност и архитектура
Постојат неколку антички знамениторсти во Прилеп вклучувајќи една кај Маркови Кули, црквата “Св.Никола“ од XIII век, црквата “Св. Успение Богородично“ (“Трескавец“), црквата “Св. Преображение“ и “Могилата на Непобедените“, споменик во чест на жртвите од фашизмот кој се наоѓа во централниот парк на Прилеп. Познато е дека постои голем римски некрополис и каде се најдени голем број на ѕидини. Римски рушевини се наоѓаат и блиску до Варошкиот Манастир, изграден во стрмните падини на ридот, каде подоцна е населена средновековна заедница. Голем број на рано римски гробници, некои со скулптурни релјефи на починатите или од “тракијскиот јавач“ и други споменици од официјална природа, се наоѓаат во двориштето на црквата под јужната падина на Варош. Некои од најголемите споменици биле изградени во ѕидовите на црквата.

Најважниот антички споменик е стариот град Стибера ситуриран во ридот Бедем близу Чепигово, во централниот дел на Пелагонија.

Манастирот Трескавец, е изграден во XII век во планините на 10км северно од Прилеп, под Златоврв, на работ на мала висорамнина околу 1100 метри надморска висина. Други инскрипции во Трескавец вклучуваат неколку римски творби од I век посветени на Аполон. Старата тврдина била користена од Римјаните, а подоцна Византијците. Во средновековието, Крале Марко ја обновил цитаделата, правејќи ја важна воена тврдина. Дури и Цар Самуил дошол таму по поразот на Беласица во 1014 година.

Населби
Варош
Центар
Бончејца
Али Чаир
Багеска Ограда
Марино Маало
Рид
Сточен пазар
Точила
Тризла
Џогдере
Шарена Чешма
Под-кули

Личности
Крале Марко (1335 - 17 мај 1395) - средновековен македонски владетел
Марко Цепенков (Ореовец, Прилеп, 7 ноември 1829 - Софија, 29 декември 1920) - македонски преродбеник, еден од најголемите собирачи на народно творештво
Стефан Николов (9 септември 1859 - 21 април 1915) - бугарски полковник
Ѓорче Петров (Варош, Прилеп, 1864/1865 - Софија, 28 јуни 1921) - македонски револуционер, еден од раководителите на ЦК на ВМРО
Пере Тошев (Прилеп, 1865 - Дреновска Клисура, 1912) - македонски револуционер, еден од најзначајните членови на ЦК на ВМРО
Григор Куркчиев (24 октомври 1865 - 16 април 1925) - бугарски генерал
Кирил Jанчулев (19 февруари 1896 - април 1961) - бугарски генерал
Методија Шаторов - Шарло (10 јануари 1897 - Пазарџик, Република Бугарија, 4 септември 1944) - македонски комунист, национален деец и борец за самостојна македонска држава
Методија Андонов - Ченто (18 август 1902 - 24 јули 1957) - прв претседател на АСНОМ
Кузман Јосифоски - Питу (23 јуни 1915 - Скопје, 25 февруари 1944) - главниот македонски национален раководител и организатор на антифашистичкото ослободително движење за време на НОБ, познат како вториот Гоце Делчев, народен херој на Југославија;
Мирче Ацев (Ореовец, Прилеп, 20 октомври 1915 - Скопје, 4 јануари 1943) - народен херој на Југославија;
Вера Ацева, (Ореовец, Прилеп, 1919 - ) - народен херој на Југославија;
Петре Ацев - македонски револуционер за време на Турското Востание
Крстe Гермов - Шаќир Војвода - Прилепско - Мариовски војвода и прв претседател (како највозрасен пратеник) на Народното Собрание на Асномска Македонија
Круме Кепески (8 април 1909 - 3 ноември 1988) - автор на првата книга за граматика за Македонски Јазик
Блаже Конески (Небрегово, Прилеп, 19 декември 1921 - Скопје, 7 декември 1993) - македонски преродбеник, поет и татко на македонските јазик и литература
Атанас Забзановски, (1925) - народен херој на Југославија;
Борка Велевски, (1912) - народен херој на Југославија;
Борка Талевски, (1921) - народен херој на Југославија;
Борко Темелковски, (1919) - народен херој на Југославија;
Ѓоре Дамевски, (1922) - народен херој на Југославија;
Илија Јовановски, (1921) с. Топлица - народен херој на Југославија;
Јордан Чопела, (1912) - народен херој на Југославија;
Кире Гаврилоски, (1918) - народен херој на Југославија;
Крсте Црвенковски, (1921) - народен херој на Југославија;
Круме Волнаровски, (1909) - народен херој на Југославија;
Рампо Левков, (1909) - народен херој на Југославија;
Влатко Стефановски (1957 - ) - македонски гитарист, основач на Влатко Стефановски Трио, и еден од основачите на македонската етно група Леб и сол
Горан Стефановски - македонски драмски писател
Боро Митриќески - ака­де­мик, при­пад­ник на вто­ра­та ге­не­ра­ци­ја ма­ке­дон­ски скул­пто­ри.
Кирил Ристески - актер

 

PRILEP

Prilep (Macedonian: Прилеп) is a city of 73,925 citizens in the Republic of Macedonia and the third biggest city in Macedonia. Prilep is known as "the city under Marko's Towers" because of its proximity to the towers of the legendary hero King Marko.

Geography
Prilep covers 1.675 square kilometers and is located in the northern Pelagonia Plain, in southern Macedonia. Prilep is the seat of a municipality with the same name (Prilep municipality) and is accessed by the M5/E65. It is only 128 km (airline) from the capital Skopje, 44 km from Bitola, and 32 km from Kruševo.

Economy

Skopje Commercial Bank in PrilepPrilep is a center for high-quality tobacco and cigarettes and the metal processing, electronic, timber, textiles, and food industries. The city also produces a large quantity of Macedonian Bianco Sivec (pure white marble).

Tobacco is one of Prilep's traditional cash crops and prospers in the Macedonian climate. Many of the world's largest cigarette makers use Prilep's tobacco in their cigarettes after it is processed in local factories. When the Institute of Tobacco was established in Prilep to create new types of tobacco it was the first example of applying genetics to agriculture in the Balkans.

People
The majority of the city is Macedonian; the Macedonian population at the last census was listed at 64,527. There is a Roma minority of 4,421, alongside 315 Serbs and 254 Turks. There are strong ethnic tensions from ethnic Macedonians towards Albanians in Prilep, especially since the 2001 Macedonia conflict when ten young soldiers from Prilep were killed in the civil war.

History
Prilep was founded on the ruins of the ancient city of Styberra, first a town in Macedon and later incorporated into the Roman Empire. Styberra, though razed by the Goths in 268, remained partly inhabited. The town was first mentioned as Prilep in 1014, as the place where Samuil of Bulgaria allegedly had a heart attack upon seeing thousands of his soldiers had been blinded by the Byzantines after the Battle of Kleidion. It was then retaken by the Second Bulgarian Empire until it was conquered by the Ottomans. Prilep was under Constantinople's control for six centuries; later, it became part of Yugoslavia and then broke away with Macedonia in 1992.

Culture of Prilep
The Institute of Old Slavic Culture is located in Prilep.
Center of Contemporary Visual Arts - An art colony, hosted in the center of Prilep in the Center of Contemporary Visual Arts. The Colony has been founded in 1957 by the archaeologist Prof. PhD. Boško Babić, but organized by the initiative of Prof. PhD. Boško Babić and the academic painter - Prof. Risto Lozanovski, making it perhaps one of the oldest colonies in Southeastern Europe and the oldest one on the Balkans, for sure. It hosts painters and sculptors (working in marble, metal and wood) every year and, periodically it also hosts workshops and Symposia for vitrage (glass design), mosaics, photography, graphics and clay, from various countries around the world. The collection of sculptures carved in woods, was acknowledged as a cultural heritage by the most relevant criticizers and opinion makers. This is year (2007) it's the 50-th Anniversary of the Colony.
Every year in October the International Children's Music Festival "Asterisks" brings together children from all over the world.
Every year the Professional Theater Festival of Macedonia, honoring Vojdan Chernodrinski, who was born in village Selci near Struga and Debar.
The Monastery of Zrze and the Monastery of the Holy Archangel Michael which has 12th and 14th century frescoes are notable sites of the culture of Prilep.
he is the best town

Language
The dialect of Prilep, in the heart of the Pelagonian plain, forms the basis for the standard Macedonian language spoken today. When the Socialist Republic of Macedonia was created in Yugoslavia in 1943 and the language nationally recognized the following year, Prilep, together with Veles, was chosen as the centre for the language because of their central position on the Macedonian map. This includes the unredeemed areas of Macedonia which were of no interest to Yugoslavia, but remained an issue for Macedonian nationalists.

Art and Architecture
There are several ancient sites in Prilep including one at Markovi Kuli, St. Nicola's church from XIII century, St. Uspenie church in Bogorodica, St. Preobrazenie church and the Tomb of the Unconquered, a memorial in honor of the victims of fascism located in Prilep's central park. A large Roman necropolis is known there and parts of numerous walls have been found; the settlement was probably the ancient Ceramiae mentioned in the Peutinger Table. Roman remains can also be found near the Varosh monastery, built on the steep slopes of the hill, which was later inhabited by a medieval community. A large number of early Roman funeral monuments, some with sculpted reliefs of the deceased or of the Thracian Rider and other inscribed monuments of an official nature, are in the courtyard of the church below the southern slope of Varosh. Some of the larger of those monuments were built into the walls of the church.

The most important ancient monument is the old city of Styberra situated on Bedem hill near Cepigovo, in the central region of Pelagonia. As early as the time of the Roman - Macedonian wars, this city was known as a base from which the Macedonian king Perseus of Macedon set out to conquer the Penestian cities. An important site in the area is Bela Crkva, 6 km west of Styberra, where the town of Alkomenai was probably located. It was a stronghold of the Macedonian kings after it was rebuilt in the early Roman period and was at the Pelagonian entrance to a pass leading to Illyria. Part of the city wall, a gate, and a few buildings of the Roman period were uncovered here in excavations. All recent finds from these sites are in the Museum of the City of Prilep.

The Treskavec monastery, built in the 12th century in the mountains about 10 km north of Prilep under Zlatovrv peak, at the edge of a small upland plain 1100 meters above sea level. Prilep has frescoes from the 14th and 15th centuries and is probably the site of the early Roman town of Kolobaise. The name of the early town is recorded on a long inscription on stone which deals with a local cult of Ephesian Artemis. The inscription was reused as a base for a cross on top of one of the church domes. Other inscriptions at Treskavec include several 1st century Roman dedications to Apollo. The old fortress was used by the Romans, and later the Byzantines. During the Middle Ages, King Marko rebuilt the citadel extensively, making it an important military stronghold. After all, even Tsar Samuil came here after the defeat at Belasica in 1014. Samuil died in Prilep from a heart attack after encountering his blinded soldiers.

Notable people
Metodija Andonov Čento, the first president of SR Macedonia (now Republic of Macedonia)
Toše Proeski, famous singer, born in Prilep, hometown Kruševo
Marko Cepenkov, folklorist
Dimitar Talev, Bulgarian writer
Pere Toshev, revolutionary
Grigor Kyurkchiev, Bulgarian general
Elena Velevska Macedonian pop folk singer born in Prilep
Elena Petreska Macedonian pop singer