Штип е град во источниот дел на Република Македонија, во долината на реката Брегалница. Според најновиот попис на населението, градот брои 40 016 (43 625) жители, а општината 47,796 жители. Истовремено, Штип е и седиште на Штипската Општина, која брои 44 населени места. Штип е еден од најстарите градови во Македонија, лоциран на површина од 810 km2. Се наоѓа на надморска височина од 300 m.

Историја

Денешното име на овој град му било дадено од Словените со нивното продирање на Балканот. Во пишани документи, Штип за прв пат се споменува во I век од н.е., во време на римскиот цар Тибериј (14 - 37 година) како пеонскиот град Астибо и се вбројува меѓу поголемите и позначајни старопеонски градови во Источна Македонија.

Штип постоел и во времето на Самуиловото царство, а подоцна го освоиле Византијците. Во XIII век е под бугарска власт, а по битката кај Велбужд (Ќустендил) го освоил српскиот владетел Стеван Дечански. Во 1382 година потпаѓа под Османлиската Империја.

При крајот на XIX век, во дворот на црквата Света Богородица во Ново Село предавал Гоце Делчев, идеологот на македонското национално ослободително движење. Надвор од Штип, на патот кон Крива Паланка се наоѓа манастирот Свети Јоаким Осоговски.

Население
Според пописот од 2002 година, градот Штип (без Ново Село (Штипско)) брои 40016 жители од кои:

Македонци 34937 - 87,31%
Власи 1527
Роми 2134
Турци 877
Срби 272
Албанци 12
Бошњаци 11
останати 246
Заедно со Ново Село (Штипско) градот Штип брои 43625 жители од кои 38323 (87,85%) се Македонци.

Економија и образование
Градот Штип во минатото и денес важи за град - центар на текстилната индустрија во Македонија. Некогашните текстилни комбинати - гиганти „Македонка“, „Астибо“ по распадот на СФРЈ и паѓањето во стечај, денес се поделени на повеќе приватни текстилни фирми кои успешно пласираат производи на домашниот и странските пазари. Во Штип исто така е развиена и чевларската индустрија, во која денес спаѓаат повеќе приватни фирми на местото на некогашниот комбинат „Баргала“. Особено голем е развојот на прехрамбената индустрија која исто така во најголем дел е во приватна сопственост како што се повеќето приватни масларници (меѓу кои најпозната е „Брилијант“), кондиторски фабрики (за слатки, кремови итн.), млекарници и приватни винарски визби („Имако“ и др.) кои успешно го преработуваат грозјето од штипско-виничкото виногорје. Сепак во градот има голем број на невработени стечајци, поранешни работници во текстилните комбинати.

Како најголем град во Источна Македонија, во Штип постојат повеќе виши и високо образовни установи како што се Рударско-геолошкиот факултет, Педагошката академија, Вишата медицинска школа кои во моментов се под ректорат на скопскиот универзитет „Свети Кирил и Методиј“, а од 2007 година ќе се припојат во новоформираниот четврт државен универзитет „Гоце Делчев“ со седиште во Штип. Во градот работат и повеќе гимназии, стручни и музички училишта.

Маала
Штип е поделен на многу маала, најпознати од кои се Леваците и Деснаците, ситуирани на левата и десната страна од горниот тек на реката Отиња. Отиња тече низ центарот на Штип и го дели на два деле пред да се влие во реката Брегалница во јужниот дел на градот, во Штипско Ново Село. Штипско Ново село е во јужниот дел на градот, и продолжува во Кежовица маало кое се простира до Кежовица минералните радиоактивни топли извори. Ново Село е едно од најстарите маала, и за време на турското ропство било единствен дел од Штип каде живееле Македонци, додека во останатиот дел од Штип живееле претежно Турци, Власи и Евреи.

Централниот дел на Штип, помеѓу Трговскиот Центар и Градската Црква обично не се води како маало, а се нарекува едноставно Центар. Исарот е друго интересно маало на падините на истоимениот рид и има најубав поглед на целиот град. Интересно маало е и Циганско Маало, кајшто во денешно време не живеат многу цигани, повеќето од нив се преселиле на Радански Пат, но неколку архаични дивоградби се уште постојат од долната страна на Циганското Школо, т.е. Основно Училиште Гоце Делчев.

Населени места
Населени места во Штипската Општина се Штип и селата:

Балталија, Брест, Врсаково, Горачино, Доброшани, Долани, Драгоево, Едеклерци, Јамуларци, Калапетровци, Кошево, Криви Дол, Лакавица, Лесковица, Липов Дол, Љуботен, Никоман, Ново Село, Пенуш, Пиперово, Почивало, Пухче, Сарчиево, Селце, Скандалци, Софилари, Стар Караорман, Степанци, Суво Грло, Судиќ, Сушево, Танатарци, Тестемелци, Топлиќ, Три Чешми, Хаџи-Реџепли, Хаџи-Сејдели, Хаџи-Хамзали, Црешка, Чардаклија, Чифлик, Шашаварлија и Шопур.

Познати личности
Киро Глигоров - прв претседател на независна Република Македонија (1991 - 1999)
Никола Кљусев - прв премиер на експертската влада на Република Македонија (1992)
Емануел Чучков - член на президиумот на АСНОМ
г.г. Михаил - поранешен Архиепископ охридски и македонски, поглавар на МПЦ
Ацо Шопов - македонски поет
Александар Донски - македонски историчар
Ванчо Прке - македонски народен херој од НОВ
Михајло Апостолски - командант на партизанските одреди во Македонија за време на НОБ.
Проф. д-р Тодор Мировски

STIP

Štip (Macedonian: Штип) is the largest city in the eastern part of the Republic of Macedonia. Located at the intersection of the Lakavica, Ovche Pole, and Kochani valleys, it exists as a settlement for at least 2000 years, and as of 2002, it had a population of 43,625. Two rivers pass through Štip, Bregalnica which is the second largest in Republic of Macedonia and Otinja which bisects the city center and around which the Quay of Otinja is built. The hill Issar with it's early medieval fortress on top, dominates the city, and provides for the common reference as "The city under the Issar'. The area surrounding the city suffers from deforestation which contributes to the temperature extremes experienced, summers being hot and dry with days above 40 °C (104 °F) not being uncommon, and winters being cold and snowy (but short), with winter minimums going to −10 °C (14.0 °F). Štip serves as a cultural and economic center of Eastern Republic of Macedonia, and is the largest textile production center in the country, as well as the location of one of the public universities, the Goce Delčev University of Štip. The city of Štip is the seat of the Štip municipality.

History
Štip (or Astibo/Astibos) has its heritage in being the ancient capital[citation needed] of the Paeonian tribe who were situated in the western part of the fertile river Axius basin around the fifth and fourth centuries BC. The two tribes that lived along the river Astibo, an estuary to Axius, were the Derrones, called after their god of healing, Darron and the Laeaeans, who minted their own heavy coins as a sign of their sovereignty, following the example of the Greek city-states on Chalkidiki [1] . Although these tribes were heavily weakened by the Persian invasion of 480 BC by King Xerxes I, they remained a formidable power and a well-organized people, renowned for the production of their exceptionally heavy coins with emblems including domesticated specimens of the wild aurochs for which Paeonia was also famous. They were absorbed into the Macedonian empire by Alexander I before 360BC.

The area itself is first mentioned in the writings of the historian Polien form the 3rd century BC, who talks of a river named Astibo which is presumed to be the river Bregalnica today. Polien also states that the Paeonian emperors were crowned [2] in the vicinity of today's Štip. The first mention in written sources of a settlement in this area is from the time of the Roman emperor Tiberius 14-37 AD, when it is mentioned as an important settlement in the Roman province of Paeonia and the second stop on the Roman road from Stobi to Pautalia[3]

During the second half of the 3rd century BC the barbarian tribes, especially the Goths destroyed much of the northern settlements in the eastern part of the Roman Empire, among which Astibo as well. However, a new settlement - Estipeon - was soon founded on the same site which thrived though the late Roman and the Early Byzantine period[4]. Between the 5th and 6th century AD the joint Slavic and Avar tribes attacks destroyed the Byzantine settlement, and the Slavic tribe of Sagudats permanently settled in this area, and gave the town its current name Štip. During the 10th century, the Saints Cyril and Methodius, after creating the first Slavic alphabet, came to preach to the Slavic tribes in this area before continuing their route to Great Moravia, thus the Slavic population from this area were the first Christians among the Slavs [5]

Many rulers conquered the area of Štip during the early middle ages. The Bulgarian Empire incorporated the area during the rule of Tzar Samuil, however after the Byzantine victory at the Battle of Kleidion it fell again under Byzantium until 1330 when the Serbian king Stefan Dečanski conquered it and incorporated it into the Serbian Empire. Serbian rule lasted only until 1395 when Ottoman Turkey conquered the area, and renamed the city to Ishtib and made it the capital of the local county. There is little information about the development of Štip during Turkish occupation which would continue for the next five centuries, interrupted only during 1689-1690 when the city was liberated by the Austrians for two years. During the Balkan Wars, Štip and the surrounding territory joined the Kingdom of Serbia. Events concerning the Kingdom of Serbia itself meant that Štip would shortly become a part of the Kingdom of Yugoslavia together with the rest of Vardar Macedonia. During the Second World War the Axis-allied Bulgarian forces occupied the city until November 8, 1944, after which it was captured by the Macedonian National Liberation Army. [6] Because of this, Macedonia's modern republic recognises November 8th as 'Liberation Day' in the city and municipality of Štip, it is thus a local holiday (known as a praznik).

Geography
Located at the intersection of the Lakavica, Ovche Pole, and Kochani valleys, the area of the contemporary city of Štip has been judged an attractive place to establish a settlement from very early times. The landscape is mostly hilly, with the only flat parts being along the rivers Bregalnica and Otinja. The soil is mostly sandy, and has large patches of red soil (Macedonian: Црвеница) which indicates large percentage of Iron in the soil. The geographical area of the city of Štip is bordered by the mountain Plachkovica east, by the Krivolak valley south-east, the estuary of the river Bregalnica in the south-west, and by its alluvial plain in the north [7].

Demographics
According to the National Census of 2002 the populations of Štip Municipality breaks down as follows:

Shtip Municipality Total Macedonians Turks Gypsies Vlach Serbs Albanians Bosniaks Others
Total 47796 41670 1272 2195 2074 294 12 11 265
Women 23876 20935 612 1039 981 153 4 6 146
Men 23920 20735 660 1156 1093 144 8 5 119
R.M. (%) 2,36 3,21 1,63 4,07 21,39 0,83 0 0,06 1,26

Economy
Today, Štip is the regional center as well as the center of the country's textile and fashion industry.

 

Transportation
The public transport is organized in suburban services and inter-city. The suburbs of Babi, Senjak, Prebeg, Makedonka, Kezhovica, etc. are served by a fleet of municipal buses running 7 days a week and connecting several locations in the city center with the suburbs. The inter-city services are provided by the public transportation company "Balkan Ekspres" (Macedonian: Балкан Експрес) which has connections to all cities in Republic of Macedonia as well as some neighboring countries. The train station located in the northern suburb "Zheleznichka" provides links to Kochani in the east, and Veles and Skopje to the west. There is a large fleet of private taxi vehicles in the city, with very competitive prices.

Education
There are numerous pre-school, elementary/primary and middle school institutions in Štip. There are five high/secondary schools, each somewhat specialized in a particular field, according to the educational policy of Republic of Macedonia. The five high schools are as follows:

Music High School (Macedonian: Музички Училишен Образовен Центар) - web site
Textile Secondary School "Dimitar Mirasčiev" (Macedonian: Државно Средно Текстилно Училиште „Димитар Мирашчиев“)
Secondary School for Children with Special Needs - Iskra - web site
Medical Secondary School "Jane Sandanski" (Macedonian: Државно Средно Медицинско Училиште) - web site
Electro-Technical Secondary School "Kole Nehtenin" (Macedonian: Државно Средно Електротехничко Училиште) - web site
Lyceum "Slavčo Stojmenski" (Macedonian: Државна Гимназија „Славчо Стојменски“) - web site
[9]

The city is also the home of one of the four state universities of Republic of Macedonia, the Goce Delčev University of Štip.

[edit] Architecture and sights
Štip has a well preserved 14th-century monastery and the ruins of its old castle which keeps a watchful eye on the town from the Isar Hill. The Bezisten, a massive stone building which used to be a closed bazaar (but is now an art gallery) is a remnant of the muslim influence in the city. In the old parts of the town (and especially in Novo Selo) some houses built in the Old Macedonian style of architecture can still be found. The town can also boast with the healing powers of the Kežovica mineral bath and with the ruins of the ancient city of Bargala.

Arts and Culture
Štip boasts the largest festival of contemporary music in Republic of Macedonia called MakFest. It is held every November in the Cultural Center "Aco Šopov" for over two decades. The other large cultural event is the "Štip Summer of Culture" (Macedonian: Штипско Културно Лето) a month long festival held from July 1st to August 1st since 1987 [10].

Sports and Recreation
Štip has two professional football teams, "Bregalnica-Štip" which plays in the Macedonian Major League, and "Kezhovica" which plays in the minor league.

[edit] Media
Štip is rich in different media establishments. The first private television in Republic of Macedonia was founded in Štip, called "TV TEKO", which is still operational. The other currently operational local TV station is "TV IRIS". Both television stations took part in the pre-election monitoring for the election of 1998 [11]

Štip is home to several radio stations, among which is "Kanal 77", the first private radio station in Republic of Macedonia, which currently has a network throughout the northeastern part of the country. Other important radio stations are "Radio Shtip" Macedonian: Радио Штип web site and the Roma language radio station "Radio Cherenja" Macedonian: Радио Черења web site.

Тhe local newspaper is called "Shtipski Vesnik" (Macedonian: Штипски Весник).

[edit] Notable people
Kiro Gligorov, former president of the Republic of Macedonia
Lyubomir Miletich (1863-1937), Bulgarian scientist, chairman of the Bulgarian Academy of Sciences
Aleksandar Donski, historian
Aleksandar Balabanov, writer, critic and IMRO member
Archbishop Mihail (Michael), former head of the Macedonian Orthodox Church,
Aco Shopov, poet and WWII fighter
General Mihajlo Apostolski, the first commander of the Army of People's Republic of Macedonia,
Todor Aleksandrov, leader of IMRO between the World Wars
Ivan Mihailov, leader of IMRO between the World Wars.