BRESTOVACKA BANJA - TURISTICKI VODIC

Nalazi se 280 km jugoistočno od Beograda, 9 km od Bora

Indikacije:
Zglobni i vanzglobni reumatizam, posledice povreda hirurških intervencija na lokomotornom aparatu, hronične profesionalne bolesti i trovanja teškim metalima, neurovegetativne distonije.

Prirodni lekoviti faktori:
Brestovačka Banja ima 10 izvora termomineralne vode temperature od 32 do 42°C. Voda je bogata kaliumom, kalcijumom, natrijumom, magneziumom, oksidima gvožda, aluminijuma, silicijuma, hlora, ugljene kiseline, joda, broma, fosfata, nitrata, mangana, cinka, fluora i drugih sastojaka.

Kulturno-istorijski spomenici u okolini:
- Konak Kneza Miloša (iz 1837.),
- Turski hamam (restauriran 1970-te, na mestu starog kupatila iz 1906. je izgradeno novo koje je 1968. god. restaurirano).

Prirodne lepote okoline:
Šumoviti predeli oko banje na 90 ha, Zlotske pećine udaljene 12 km, Bogovinska 9 km, Borsko jezero udaljeno 4 km

Istorija
Brestovačka Banja je bila poznata još u tursko vreme.

Bazen broj jedan je izgrađen za vreme turske uprave ("Kneževo kupa­tilo"), kao i bazen broj dva, i takozvani "Mali konak", u kojem je stanovao knez Miloš, i u kome je sem kneza Miloša, boravila i knjeginja Ljubica, Jevrem Obrenović, Milošev brat, Milutin Petrović, brat Hajduk Veljka i drugi viđeniji ljudi. U to vreme banja je s pravom nosila ime "dvorske banje", pa su je posećivali i strani gosti. Bazen broj tri je uređen 1870, a dvadeset godina kasnije i bazen broj četiri. Godine 1892. je izgrađen bazen broj pet, a 1906. podignuti su "Stanovi nad kadama", zgrada u kojoj su bazen broj dva, bazen broj šest i kade. Okružna zgrada je sagrađena 1905, a 1926. godine i takozvana Privremena zgrada. U drugom svetskom ratu Brestovačka Banja je znatno stradala, te su 1945. godine opravljane oštećene i renovirane stare zgrade, a potom je iz­građena vila "Bela zgrada" i hotel "Izletnik".

Položaj i priroda
Brestovačka Banja je, pored Gamzigradske Banje, jedna od dve banje karpatskog dela istočne Srbije. Locirana je severozapadno od Brestovca (6 km), a jugozapadno od Bora (10 km). Smeštena je u dolini Borske reke, leve pritoke Crnog Timoka . Severno od banje diže se šumovita planina Crni vrh (1.027 m). Banja se nalazi kod ušća Crnovrške reke i potoka Pujice u Banjsku reku, na nadmorskoj visini od 385 m.

Do lečilišta se lako stiže železnicom, autobusom, autom. Bor je povezan pru­gom sa Majdanpekom (Beograd-Požarevac-Kučevo-Majdanpek). Takođe, veze Bora vode i priključcima na put Beograd-Negotin (preko Kučeva i Majdanpeka) i Zaječar-Paraćin. Zaječar je povezan sa Brestovačkom Banjom sa dva asfaltna puta - dolinom Kriveljske reke preko Sla­tine i dolinom Crnog Timoka preko Metovnice.

Podneblje BrestovaČke Banje je umereno-kontinentalno, sa izrazitijim podplaninskim uticajima i svojstvima subalpske klime. Letnje večeri su u Banji sveže i ugodne, vazduh je čist, te nema naglih promena vremena.

Mineralni izvori
Teren oko BrestovaČke Banje je izgrađen od vulkanska stena ispresecanih mnogim pukotinama, duž kojih izbija topla mineralna voda. Svo­jom temperaturom ona ukazuje na umirući, nekada veoma aktivni, vulkan­ski kraj. Banja ima deset termalno-mineralnih izvora, od kojih se sedam nalazi u bazenima, a jedan služi za punjenje kada. Bazeni su ozidani kamenom, a svaki ima svoj stalni izvor.

Prva analiza brestovačke mineralne vode obavljena je u Beču 1834. go­dine. Prema analizi vode 1956. iz kupatila broj tri, temperature 40,5°C, u jed­nom litru ima najviše natrijuma i kalcijuma, a manje magnezijuma i kalijuma, takođe prisutni su i sulfati, zatim bikarbonti i hlor. Manje su količine silicijum-dioksida i gvožđa-oksida. Temperatura vode termalno-mineralnih izvora je različita i iznosi od 36,5° do 40,5°C. U bazenu broj jedan koristi se voda temperature 36,5°C, u bazenu broj dva (stari i novi) voda temperature 37,30C, a u bazenu broj tri voda je najtoplija 40,5°C. Voda bazena broj četiri je temperature 36,7°C, bazena broj pet sa 38,9oC koji je i naj­izdašniji banjski izvor (21 litar u minutu), a u bazenu broj šest voda je temperature 36,6°C. Još dva izvora tople vode kaptirana su u česmama. Svi mineralni izvori lečilišta daju oko 240.000 litara vode za 24 časa.

Lekovita voda BrestovaČke Banje po temperaturi i fizičko-hemijskim osobinama je sumporovita slabija hiperterma sa karakterom slabih saliničnih voda.
Koristi se za kupanje i piće. Za ispiranje očiju, nosa i grla upotrebljava se voda sa posebne česme. Brestovačka mineralna voda leci reumatična oboljenja zglobova i mišića, išijas, neuralgije i neurastenije, oduzetost, malokrvnost, nesanicu, iscrpljenost, arteriosklerozu, ženske bolesti i dr. Ona je kontraindicirana za tuberkulozu, sepsu, skorbut, teža srčana obo­ljenja

Rekreacija i izletišta
U okolini je više izletišta. Oko Banje se prostire Banjska šuma, jedna od najprostranijih (90 hektara) i najstarijih u Srbiji.

Veštačko Borsko jezero, sa površinom oko 30 hektara i nadmorskom visinom oko 500 m nastalo je pregrađivanjem doline Banjske reke (370 m dugačka i 50 m visoka brana). Ono je udaljeno od lečilišta samo četiri kilo­metra, a od Bora 16 km. Za posetioce jezera uređene su plaže, kompleks bungalova i kamp.

Oko Banje se diže šumovita planina Crni vrh, sa planinarskim domom do koga se može doći automobilom. Prijatna planinska klima, bujno zelenilo, čist vazduh i snežni pokrivač, omogućili su da Crni vrh postane prava izletišna destinacija. U okolini je uređen planinarski dom, teren za skijanje i uspinjača. Još jedan izletnički centar okoline Bora predstavlja planina Stol, koji dostiže visinu od 1.156 m. Planinska masa Stola izgrađena je od moćnih naslaga krečnjaka, sa padom slojeva i do 40°, što predstavlja izazov za planinare. Proređene šume, livade, pašnjaci i malo prirodno jezero, daju ovoj planini poseban izgled. Na Stolu postoji planinarski dom, u kome najčešće borave lovci i planinari.

U okolini su i poznate pećine -Lazareva, Vernjikica, Vodena, Mandina i Hajdučica. Ispitana je i kraška jama Stojkova ledenica. Svi ovi objekti poznati su pod zajedničkim imenom Zlotske pećine. Za turističke posete uređene su Lazareva pećina koja je i najpoznatija i turistički najranije Ulaz u pećinu je na visini od 291 m i nalazi se na levoj dolinskoj strani Lazareve reke. Za vreme svoje vladavine Turci su zazidali ulaz u pećinu, da bi sprečili skrivanje hajduka i zbegova. Prve arheološke podatke o Lazarevoj pećini dao je Feliks Hofman 1882. godine, a sistematska istraživanja izvršio Jovan Cvijić, a kasnije i Muzej rudarstva i metalurgije iz Bora. Sa turističkim uređenjem počelo se 1953. godine. Lazareva pećina spada u grupu izvorskih speleoloških objekata. Pećinske kanale izgradila je i izgrađuje podzemna reka. Ukupna dužina ispitanih kanala je 1.592 m. Arheološki i speleološki interesantna, Lazareva pećina privlači brojne turiste. Postoji organizovana vodička služba. Vreme provedeno u pećini i motelu kraj nje, svojevrstan je doživljaj, koji upotpunjavaju legende i priče o zakopanom blagu na ovim prostorima. Pećina Vernjikica se nalazi 1,5 km dalje od Lazareve pećine, na 454 m nadmorske visine. Sa Lazarevom pećinom povezana je uređenom pešačkom stazom. Naziv verovatno potiče od vlaške reči var koja znači krečnjak, a po nekim izvorima značenje ove reči glasi veličanstvena, vredna i neponovljiva. Prva naučna istraživanja Vernjikice datiraju iz 1960. godine. Prilazna pešačka staza uređena je 1976. godine, kada je završen i projekat turističkog uredenja pećine. Reč je o suvoj pećini u dosta čistim krečnjacima, što je od značaja za izgled pećinskog nakita. Za pećinu Vernjikicu je karakterističan veliki broj stalaktita i stalagmita neobičnih oblika i boja.

Pažnju gostiju u samom lečilištu privlače stare zgrade - Interesantan hamam kneza Miloša, zatim konak kneza Miloša i Knežev dvorac, koji Banji daju karakter muzeja. Konak (dvorac) kneza Miloša je uređen kao muzej 1970. godine.