LUKOVSKA BANJA - TURISTICKI VODIC

Indikacije:
Hronična upala - reuma, degenerativna oboljenja kičme i stanja nakon povreda

Prirodni lekoviti faktori:
Po broju izvora termomineralnih voda, temperature 56°C i 69°C, i njihovoj izdašnosti (100 l/s) spada u red najbogatijih u zemlji

Kulturno-istorijski spomenici u okolini:
U blizini se nalaze crkve sv. Bogorodice i sv. Nikole u Kuršumliji...

Prirodne lepote okoline:
Ova banja ima izuzetno živopisnu okolinu, pogodnu za šetnje i izlete. U blizini ove banje je posebno atraktivan spomenik prirode "Ðavolja varoš"...

Sportsko-rekreativni sadržaji:
Hotel Kopaonik raspolaže teretanom i zatvorenim terapijsko-rekreativnim bazenom sa lekovitom vodom...

Istorija

Lukovska kotlinica je do 1924. godine bila pod šumom i utrinom. Tada je počelo krčenje šume i izgradnja banjskog naselja. Okolina lečilišta je i sada pod gustom i visokom bukovom šumom, a dno kotlinice pod baštama, livadama i šljivicima, Međutim, Lukovska Banja nije novije lečilište, jer su njene lekovite izvore koristili Rimljani, legionari koji su tu imali naselje, što potvrđuju vodovodne cevi i antičke ruine u Gornjoj banji, Naselje je posto­jalo i u srednjovekovno srpsko doba, o čemu svedoče stara rudišta, crkvišta i srednjovekovno utvrđenje.

Posle prvog svetskog rata Lukovska Banja se pročula kao lečilište. Do 1924, podignuto je nekoliko baraka i otvorene su tri kafane. Prva kuća u Gor­njoj banji je izgrađena 1924, a u Donjoj banji 1932. godine. Kuće u Donjoj banji su seoskog izgleda, ali građene na sprat i prilagođene potrebama lečili­šta. Na izgradnji lečilišnih objekata u Banji do 1952. malo je urađeno. Te godine je podignuto zidano kupatilo, jedna društvena stambena zgrada, osnov­na škola i kuća šumske sekcije. Dve godine kasnije puštena je u rad lokalna hidroelektrana.

Banja ima šest kupatila. U Gornjoj banji su jedno blatno kupatilo, sa dva odeljenja i dva kupatila sa termalnom vodom. U Donjoj banji je zidano kupatilo sa dva odeljenja, blatno kupatilo takode sa dva odeljenja i higijensko kupatilo. Zidano kupatilo sa muškim i Ženskim bazenom je najveći objekat.

Položaj i priroda

Lukovska Banja nalazi se u istočnom podnožju Kopaonika, oko 35 km zapadno od Kuršumlije. Od sela Lukova udaljena je jedan kilometar. Leži u kotlinskom proširenju doline gornjeg toka Lukovske reke, desne pritoke Košanice, a pod vrhom Oštri krš, visine 1.317 m. Lukovska kotlinica uokvirena je visovima Medukamenom i Prolupnicom (1.238 m) na severnoj strani, Vrletnicom na zapadnoj i Gradištem na južnoj strain. Lukovska Banja sa 700 m je najviša banje Srbije.

Podneblje Banje je podplaninsko. Otpuštanje toplote izvora, koji zagrevaju prizemni sloj vazduha utiče na mikroklimu Banje. Sneg koji po okol­nim uzvišenjima napada i više od jednog metra, u Banji se otapa čim padne. Umesto snega zimi Banju pokrivaju magle. Mikroklima lecilišta je leti pri­jatna, sa uvek svežim i čistim vazduhom. Banja godišnje dobija oko 800 mm padavina, najviše u maju i junu, a najmanje u februaru i septembru. Jutar­nje i popodnevne kiše leti snižavaju temperature i održavaju sveže vreme.

Mineralni izvori

Lekoviti izvori Lukovske Banje se javljaju duž raseda, koji su uslovili postanak kotlinice. Više toplih izvora izbijaju na kontaktu krečnjaka, kvarcita i serpentina. Oni se nalaze na platou sa obe strane Lukovske reke. Termalno-mineralne vode su zemno-alkalni kiseljaci slabe mineralizacije. Pet izvora Gornje banje slabo su mineralizovana, imaju znatan sa­držaj ugljen-dioksida i miris sumpor-vodonika. Tri izvora Donje banje (broj X, XI i XIII) imaju nešto veću mineralizaciju, a manji sadržaj ugljen-dioksida. Izvori od broja V do X, čine prelaz između ovih dveju grupa jakih izvora. Temperatura vode toplih izvora Gornje banje iznosi 38 do 56°C, a Donje banje 36° do 55,2°C. Temperatura hladnog izvora u Gornjoj banji je 24°C, a hladnog izvora u Donjoj banji 22,1°C. Mineralni izvori su izdašni, a naro­čito najlekovitiji koji daje 20 litara vode u sekundi.

Po iskustvu, najlekovitije su termomineralne vode novog kupatila "Šljivak", koje izbijaju iz nanosnog materijala, uz pratnju gasova, u količini oko 1,5 l/s vode, sa temperaturom od 32 do 43°C.

Vode banje blagotovorno deluju pri lečenju kod reumatičnih oboljenja (reumatični artritis bez kliničkih znakova akutne upale), degenerativnih oboljenja kičme (aritroza, spondiloza i deformativne spondilartroze, lumboišijadikus, pariartitis - sindrom bolnog ramena), kao i nakon povreda na koštano-zglobnom sistemu.

U poslednje vreme intezivno se vrše ispitivanja na potvrđivanju blagotvornog delovanja vode sa izvora kisele hipoterme u Donjoj banji na organe za varenje.

Rekreacija i izletišta
Posetioci Lukovske banje mogu uživati kako u blagodetima bogate prirode, šetanjama "stazama zdravlja" tako i u izletima do kulturno istorijskih spomenika ovog kraja. Posetiocu mogu videti Crkvu Sv. Mine u Štavi, koja se nalazi u selu Štava 5,5 km južno od Lukovske Banje. Izgrađena je između 1614. i 1647. godine za vreme patrijarha Pajsija, od tesanog kamena, pokrivena kamenim pločama, dimenzije 9,35 m dužine i 5,8 m širine. O njenoj izgradnji postoje mnoge legende. Najveću kulturnu i turističku vrednost ove crkve predstavlja relativno dobro očuvano slikarstvo. Na malom prostoru oslikani su svi važni događaji iz hrišćanske istorije. Takođe, može se posetiti i Crkva Sv. Petra i Pavla u Lukovu podignuta još za vreme kralja Milutina (1282-1321), koji je tu imao rudnike i livnice za preradu olova, bakra i zlata.Prednje govori da je ova crkva već krajem XIV veka bila porušena. Tako porušena je ostala do XIX veka. Prvi put je obnovljena 1871. god. da bi opet bila rušena i konačno obnovljena 1895. god. Unutrašnjost crkve je živopisna veoma dekorativnim freskama, ali bez neke posebne umetničke vrednosti. Crkva Sv. Đorđa u Lukovskoj Banji, nalazi se na kamenom visu Nenadov kamen (975 m nad. v.). Predanje govori da je na ovom kamenu Sv. Sava postavio drveni krst i obeležio ga kao sveto mesto, uz amanet da se izgradi crkva. Stanovništvo ovog kraja uz blagoslov vladike Niškog Irineja i pomoć radnika A.D. "Planinka" počela je sa gradnjom 2002. godine.

Banja poseduje sportsko rekreativne sadržaje: sportsku halu za rukomet, odbojku i košarku, dva otvorena sportska terena za male sportove, teren u pesku, zatvoreni bazen, ski stazu sa žičarom (dužine oko 300m) i obeležene "staze zdravlja".

Staze zdravlja u Lukovskoj Banji i okolini su proučene, trasirane, kartirane i na terenu obeležene (određenim znacima, u raznim bojama).

Podneblje istočne padine Kopaonika, bogato šumovitim predelima i pašnjacima, postojanje sportskih terena (sportske hale, dva rukometna terena, teren za rukomet i odbojku na pesku, košarkaški tereni), teretane, bazena sa termalnom vodom, trim staza, staza za šetnju i ski staze opremljene ski-liftom čini ovu banju privlačnom i sportistima i rekreativcima. Pored ovih polaznicima su na raspolaganju i sledeći sadržaji:

- škola stranog jezika,

- škola kompjutera,

- škola plivanja,

- obezbeđen 24-časovna zdravstvena zaštita lekara i medicinskog osoblja zapošljenog u Lukovskoj Banji, sa kompletnim savremeno opremljenim rekreativno-rehabilitacionim centrom, i

- poseban objekat namenjen isključivo sportistima kapaciteta 200 ležaja sa zatvorenim bazenom.